Amerikanac Holly Martins, pisac vestern romana, neposredno nakon svršetka Drugog svjetskog rata stiže u Beč, tada podijeljen na četiri okupacijske zone. Budući da je u financijskim problemima, odazvao se pozivu svog starog prijatelja i sunarodnjaka Harryja Limea koji mu je ponudio unosan posao. Lime je, međutim, upravo stradao u prometnoj nesreći, a s obzirom da su svjedočenja očevidaca tog događaja međusobno proturječna, Martins odluči provesti vlastitu istragu. Iako mu britanski major Calloway da do znanja da je njegova prisutnost u Beču nepoželjna, a i riskantna, Martins ustraje, pogotovo kad upozna neobično privlačnu Limeovu djevojku Annu…
Carol Reed se tokom Drugog svjetskog rata i neposredno nakon njega afirmirao kao vodeći britanski filmski režiser. Ponajprije je to zasluga njegova dokumentarnog filma Istinska slava iz 1945. nagrađenog Oscarom, te triju igranih filmova – Bjegunca iz 1947., Palog idola iz 1948. i Trećeg čovjeka iz 1949. Potonji je na posebno visokoj cijeni, a mnogi ga svrstavaju I među najbolje filmove svih vremena, što je ponajprije posljedica činjenice da je virtuozno režiran te da je njegov impresivan stil u umješnoj korelaciji s intrigantnom tematikom. Etički izrazito zapitan scenarij uglednog književnika Grahama Greena, koji u suodnos dovodi o moralu ovisnu prijateljsku i njime neopterećenu erotsku ljubav, te slika kaotičnu psihozu poratne krize i deziluzioniranosti, Reedu je polazište za stvaranje vrlo sugestivne atmosfere djela.
Ona je ostvarena vizualnim stilom koji mnogo duguje njemačkom ekspresionizmu (odnos svjetla i sjene, kosi kadrovi) i preko njega američkom film noiru, ali i muzičkim doprinosom do tad slabo znanog skladatelja Antona Karasa, kojem će lajtmotiv odsviran na citri donijeti svjetsku slavu. Dakako, i ugledna glumačka imena dala su svoj prinos, pri čemu je novi zajednički nastup Josepha Cottena i Orsona Wellesa budio asocijacije na njihovo prvo uparivanje u slavnom Wellesovom Građaninu Kaneu. Izvanredna je i Alida Valli, rođena Puljanka, čija pomalo egzotična ljepota daje dodatnu notu neobičnosti ovom ekstraordinarnom ostvarenju čija je antologijska završna scena svakako jedan od najboljih svršetaka u povijesti filma.
Treći čovjek donio je sjajnom snimatelju Robertu Kraskeru (Kratki susret, Bjegunac, Senso) Oscara za najbolju fotografiju, a bili su nomirani i režija te montaža. Na festivalu u Cannesu film je dobio glavnu nagradu (koja se tada još nije zvala Zlatna palma), a u anketi Britanskog filmskog instituta provedenoj 1999. izabran je za najveći britanski film svih vremena.
Autor komentara: Damir Radić